Saturday, November 14, 2026

ऱ्हास पर्व – ( भाग ६ ) Inter disciplinary (आंतर शाखीय) विषय – सवतीची पोरं

 

ऱ्हास पर्व – ( भाग ६ )

Inter disciplinary (आंतर शाखीय) विषय – सवतीची पोरं

थोडा मागच्या भागाचा संदर्भ घेऊन पुढे जाऊया.

तर अजून एक विद्यार्थी होता. तो तर पुण्यातील अतिशय नामांकित विद्यालयात इलेक्ट्रॉनिक्स अँड कॉम्प्युटर इंजिनियरिंगला दुसऱ्या वर्षाला होता. कॉलेजच नाव आणि ब्रँचच नाव ऐकून माझी उत्सुकता जागी झाली.  म्हटल तुला काय विषय आहेत. त्यानं विषयांची नाव सांगितली. त्यात एक विषय तर बँकिंग संबंधित होता.  हा विषय ऐच्छिक होता आणि पुढे तो त्याच संबंधित एक एक  विषय त्याला प्रत्येक सेमला होता. मग सहज त्याच्या पूर्ण चार वर्षांचा अभ्यासक्रम पाहिला आणि मग लक्षात आल की सगळच गंडल आहे.

Inter disciplinary  विषय आणि प्रोजेक्ट बेस्ड लर्निंग या दोन शब्दांच आमच्या अभियांत्रिकी शिक्षण क्षेत्राला काय गारुड आहे हे मला कधी कळलंच नाही . यातील प्रोजेक्ट बेस्ड लर्निंग या विषयावर पुढच्या काही भागात सविस्तरपणे  बोलू सध्या आपण आंतर शाखीय विषयावर बोलू .

आंतर शाखीय  विषय हे  इलेक्ट्रॉनिक्सला  पहिल्यांदा आले  ते  म्हणजे प्रोग्रॅमिंगचे विषय. यात basic, fortron , cobol ,pascal यांनी सुरुवात झाली. त्यानंतर आले  c प्रोग्रामिंग  . सुरुवातीला c प्रोग्रामिंग शिकण म्हणजे डोक्याला तापच होता. त्याचा संबंध इलेक्ट्रॉनिक्सशी काय आहे हे  कुणालाच समजत नव्हत. पण जस मायक्रोकंट्रोलरचे progaming  c  मध्ये होऊ लागल त्यानंतर खऱ्या अर्थाने तो विषय इलेक्ट्रॉनिक्सशी वरोबर मॅप झाला. मायक्रोकंट्रोलरच्या आधी PC च्या मदरबोर्डवर असणाऱ्या स्लॉटमध्ये वेगवेगळे कंट्रोल कार्ड बसवून ऑटोमेशन केलं जायचं त्यासाठी c प्रोग्रामिंग वापरलं जायचं  पण ते कधीही शिकवलं गेलंच नाही आणि असं काही होतं ते सुद्धा जास्त लोकांना माहिती नाही.

आणखी एक विषय असायचा उद्योजकता विकास ( Enterprenuership Development) हा विषय आज ही शिकवला जातो. पण त्याचं अजूनही शाखानिहाय  maping झालेल नाही. तसं पाहिलं तर हा विषय अभियांत्रिकीच्या अगदी दुसऱ्या वर्षापासून शिकवायला पाहिजे. आज भारताला आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांमध्ये  उद्योजकता वाढीस लावण्यासाठी या विषयाची अतिशय गरज आहे. पण त्यासाठी पारंपारिक पद्धतीने हा विषय न शिकवता अभ्यासक्रमाशी सांगड घालून या  विषयाचा अभ्यासक्रम  बनवला पाहिजे.     

त्यानंतर आला तो म्हणजे Mechatronics. अतिशय चांगला विषय पण त्याच हाल कुत्रं खात नाही. हा विषय मेकॅनिकलला असला कि त्याचा अभ्यासक्रम इलेक्ट्रॉनिक्सवाले बनवतात आणि तो विषय इलेक्ट्रॉनिक्सवाल्यांनी शिकवावा असा अट्टाहास केला जातो आणि तो जर इलेक्ट्रॉनिक्सला असला तर  त्या विषयाचा अभ्यासक्रम मेकॅनिकलवाले बनवतात आणि तो मेकॅनिकलच्या गळ्यात टाकला जातो. आणि जरी तो विषय त्या त्या डिपार्टमेंटच्या  शिक्षकांनी घ्यायचा म्हटला तर तो विषय जणू सवतीच नावडत पोरग असल्याच्या भावनेतून शिकवला जातो. आजतागायत एकही कॉलेज तो विषय मनापासून शिकवताना आणि योग्य पद्धतीने घेताना मी पाहिलेला नाही. त्यावरची सगळ्यात मोठी गोष्ट म्हणजे ज्याठिकाणी Mechatronics अथवा Robotics यांच्या खास अशा वेगळ्या शाखा आहेत तिथ सुद्धा हीच बोंब आहे.

बहुतांशी सगळीकडे हेच चालल आहे. याचा अर्थ बँकिंग हे इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कॉम्प्युटर शाखेला चालणार नाही अस माझ मत अजिबात नाही पण आपण हा विषय इंजिनियरिंगला शिकवतोय यांचे भान ठेवून   त्याच्यामध्ये जो पूर्ण कॉमर्सचा टच दिला आहे त्याला इलेक्ट्रॉनिक्सचा टच दिला पाहिजे.

जाता जाता एक अजून एक गंमत सांगतो. मला एका कॉलेजमध्ये आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) डिपार्टमेंटला बोलावल होत.  IoT  हा विषय दुसऱ्या वर्षांच्या विद्यार्थ्यानां  कसा  शिकवायचा यांचे  शिक्षकांना मार्गदर्शन करण्यासाठी. कॉलेज स्वायत्त झालेलं होत. तिथ गेलो आणि त्यांनी त्या विषयाचा बनवलेला  अभ्यासक्रम हातात दिला आणि आश्चर्याचा धक्का बसला . त्या IoT  विषयी काहीच नव्हत. त्यात थोड फार IoT शी संबंधित होत ते पूर्णपणे इलेक्ट्रॉनिक्स संबंधित होत आणि त्याचा त्या विद्यार्थ्यांना काहीही भविष्यात उपयोग होणार नव्हता. त्यातही तो विषय फक्त थेअरी होता. त्याला प्रक्टिकलच नव्हत. मलाच कळल नाही यावर काय बोलायच . तसं काहीतरी बोलल असतो तरी चाललं असत पण मनाला पटलं नाही त्यामुळे तसाच परत आलो.  

 आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) शाखेसाठी IoT तर  हा विषय अतिशय महत्वाचा आहे. येणाऱ्या काळात edge  Devices making and  development च्या मोठ्या  अवाढव्य क्षेत्राची निर्मिती व्हायला सुरुवात झाली आहे त्यामध्ये या  विषयाची  अतिशय महत्वाची भूमिका आहे.

आजच्या जगात तसं पाहिलं तर सगळ्या शाखांच  एकत्रीकरण होत आहे. आज चालणाऱ्या अत्याधुनिक मेकॅनिकल गोष्टीना नियंत्रित करण्यासाठी इलेक्ट्रिकल  आणि इलेक्ट्रॉनिक्सचा  वापर केला जातो, त्यांचे  ऑटोमेशन  करण्यासाठी प्रोग्रामिंग म्हणजे कॉम्प्युटर प्रोग्रामिंगचा आणि त्यांना  इंटेलीजंट बनवण्यासाठी AI च्या वेगवेगळ्या अल्गोरिदमचा  वापर केला जातो . त्यामुळे आज प्रत्येक शाखांचा  अभ्यासक्रम करताना वरील सर्व गोष्टींचा विचार करून ते विषय त्या शाखेशी एकजीव करून घेण्याची सध्याची अतिशय मोठी आणि आव्हानात्मक गोष्ट  सध्या शिक्षण क्षेत्रापुढे उभी  आहे.  

 

धन्यवाद,तुमचे मत अवश्य मांडा.

डॉ. चित्तरंजन महाजन.

डॉल्फिन लॅब्स,पुणे.

९७६३७१४८६०

Tuesday, November 10, 2026

***  ऱ्हास पर्व - ( भाग - 5) *** 

गेल्या आठवड्यात वेगवेगळ्या इंजिनियरिंग कॉलेजचे विद्यार्थी भेटले. गप्पा सुरु झाल्या. सहज विषय अभ्यासक्रमांवर आला. गेली तीन चार वर्ष मी याविषयापासून दूरच राहतो. पण मला वाटलं आता नवीन शैक्षणिक धोरण आल आहे तर काहीतरी बदल झाला असेल.

त्यातल्या इलेक्ट्रॉनिक्स आणि टेलीकम्युनिकेशनच्या  पहिल्या वर्षात शिकत असणाऱ्या विद्यार्थ्याला विचारल कि पहिल्या वर्षी तुला इलेक्ट्रॉनिक्सचे कोणते विषय आहेत. तर त्याने मला सांगितलं एकही नाही. मी परत विचारलं अरे असं कसं असेल इलेक्ट्रिकल किंवा इलेक्ट्रॉनिक्सचे काहीतरी असेल. म्हणाला नाही .मला आश्चर्य वाटले म्हटलं  सिलॅबस  दाखव . त्याने दाखवला आणी मी आश्चर्यात पडलो एकही इलेक्ट्रॉनिक्सचा विषय नाही . इतर विषय पाहिले तर त्यात टेक्निकल असे विषय पण नव्हते. मग मी आश्चर्यात पडलो आणि पुढच्या तीनही वर्षाचे विषय पाहिले तर त्यात दुसऱ्या आणि तिसऱ्या वर्षी प्रत्येक सेमला चार विषय इलेक्ट्रॉनिक्सचे होते आणि एक विषय इतर शाखांचा  होता. म्हटलं हे काय आहे तर हा इंटर डीसीप्लीनरी विषय आहेत आणि ते कंपल्सरी आहेत.डी मग शेवटच्या वर्षात काय आहे तर सहा महिने प्रोजेक्ट आणि सहा महिने इंटर्नशिप. अर्थात त्याला पुढच जास्त सविस्तरपणे सांगता आल नाही.

म्हणजे या विद्यार्थ्याला इलेक्ट्रॉनिक्सचे चार सेमचे मिळून एकूण 16 विषय होते. जर जुना अभ्यासक्रम पाहिला तर पहिल्या वर्षात बेसिक इलेक्ट्रॉनिक्स आणि इलेक्ट्रिकल  हे दोन विषय पकडले तर दुसऱ्या आणि तिसऱ्या वर्षाचे पाच विषय प्रत्येक सेमचे म्हणजे वीस विषय आणि शेवटच्या वर्षाचे प्रत्येक सेमचे चार चार असे एकूण 2+10+10+८ = 30 असे तीस विषय होते. वेगवेगळ्या विद्यापीठाप्रमाणे  यात थोडाफार फरक असेल.

आता इलेक्ट्रॉनिक्सच्या विषयामध्ये खूप बदल झाला आहे. विषयांची खोली पण वाढली आहे. काही वर्षापूर्वी रेझिस्टरचा  वापर करंटला विरोध करण्यासाठी होतो इतक रेझिस्टरविषयीच इतकं ज्ञान चालायचं. पण आता रेझिस्टरचा वापर काय? तर करंट लिमिट करण्यासाठी , व्होल्टेज डीव्हाइड करण्यासाठी ,पॉवर डिसीपेशन करणेसाठी ,बायसिंग करण्यासाठी , व्होल्टेज पूल अप करण्यासाठी , व्होल्टेज पूल डाउन करण्यासाठी, इम्पिडन्स  मॅचींग करण्यासाठी , फिल्टरमध्ये , सेन्सर म्हणून किमान  इतकी माहिती पाहिजे.

काळ झपाट्याने बदलला आहे प्रत्येक बेसिक पार्टच्या तत्वावर चालणारे अनेक पार्टस बनत आहेत. त्यांचा वापर बदलत आहे. हे पाहता खर तर पाहिल्या वर्षीच्या पहिल्या सेमपासून अगदी शेवटच्या वर्षापर्यंत इलेक्ट्रॉनिक्सचे विषय हवे होते.पण इथ तर विषयच कमी केले आहेत. आता बरं त्या विषयांचा विचार केला तर त्यांची खोलीपण वाढवलेली नाही.

प्रॅक्टिकल ज्ञान नाही म्हणून इंजिनियरला किंमत नाही हे सत्य माहिती असून सुद्धा  थेअरी विषयांची संख्या वाढतच चालली आहे. आणि प्रॅक्टिकलमध्ये मुलांना सिम्युलेशनवर शिकवायचा प्रकार पण वाढत चालला आहे. अशाने आपले विद्यार्थी घडणार कसे ?  आज आपण सेमी कंन्डकरच्या दुनियेकडे चाललो आहे त्यासाठी विद्यार्थ्यांचे बेसिक अगदी पक्क पाहिजे आहे अशावेळी आपण त्याचे विषय कमी केले तर विद्यार्थ्यांचं पर्यायाने देशाच किती नुकसान होणार आहे याची शिक्षण क्षेत्राला जाणीव आहे का ?

आज मुलाना जर बेसिक पार्टस कळत नसतील, त्यांना ब्रेड बोर्डवर सर्किट जोडता येत नाही , सोल्डरिंग गन वापरता येत नाही अशी हि मुल पुढे शिक्षक होतील त्यावेळी काय शिकवतील? काय अभ्यासक्रम बनवतील याची कल्पनाच करवत नाही.

तुमचे मत अवश्य मांडा.

डॉ.चित्तरंजन महाजन.

डॉल्फिन लॅब्स,पुणे

९७६३७१४८६०

 

Wednesday, October 14, 2026

ऱ्हास पर्व - ( भाग १) : ***** "अंतः अस्ति प्रारंभः" *****

 $$ अंतः अस्ति प्रारंभः

------ ऱ्हासपर्व -----
आठ वर्षापूर्वी नवरात्रीच्या काळातच २०१८ साली मी अभियांत्रिकी शिक्षण: दशा आणि दिशा या लेखमाला लिहायला सुरुवात केली. तिला प्रचंड असा प्रतिसाद मिळाला. त्यानंतर अभियांत्रिकी शिक्षणावर अधून मधुन बरेच लेख लिहिले. २०२३ नंतर लेख लिहीन कमी झालं मनात बरेच विचार असायचे मग लेखाच्या ऐवजी फक्त त्याचं शीर्षकच टाकत होतो पण ज्यांनी हि लेखमाला वाचली आहे त्यांना त्या शीर्षकावरूनच लेखाचा अंदाज यायचा. त्यांचे फोन यायचे.
या लेखमालेने खूप मित्र मिळवून दिले , मला माझी ओळख मिळवून दिली. मला वाटायचे कि लाईक जास्त नाहीत, जास्त व्ह्युव नाहीत पण हे लेख लोकं वाचत होते ,whats app वरून सगळीकडे फिरत होते. या लेखांचा काय फायदा झाला का? ज्यांना माझे विचार पटले त्यांनी जमेल तितकं बदलण्याचा प्रयत्न केला . काहीना माझ्या सूचना पटल्या त्याचा उपयोग करून नवीन योजना आणल्या आणि पैसे लाटले . काहीना माझ्या सडेतोडपणाचा राग आला त्यांनी कॉलेजच्या कँम्पसमध्ये मला येउ द्यायचं नाही असा अलिखित ठराव केला. काहींनी मला बोलावून एक पैसा न देता फुकट राबवून घेतले. बऱ्याच जणांनी पैसे बुडवले. काहींनी सुरुवातीला माझे लेख आपल्या नावानी खपवले . अशा बऱ्याच काही गोष्टी घडल्या. शेवटी काय अस्वल नाचायला तयार असले कि नाचवणारे हजार असतात. माझी सुरुवातीला चिडचिड झाली मग मी पण मस्त एन्जॉय करायला सुरुवात केली.
मी लिहिलेल आज बऱ्यापैकी सगळ खर ठरलं आहे. जे नवीन वाचक आहेत त्यांनी माझ्या टाईम लाईनवर मागे जाउन लेख वाचावे अथवा dearengineers@blogspot.com ला भेट देवून मागील लेख अवश्य वाचावेत . अर्थात त्यावर सारेच लेख नाहीत.
गेल्या महिन्यात मी ठरवलं कि या लेखांच एक पुस्तक बनवायचं. मग त्यासाठी परत ते लेख वाचायला सुरुवात केल्यावर लक्षात आलं कि यात अजून बरच काही लिहायला पाहिजे आहे. ध्यास .... अभ्यास .... विकास ...परत ध्यास......अभ्यास..... विकास हि एक साखळी सर्वांना प्रगतीच्या दिशेने घेऊन जाते पण या साखळीत जेव्हा विकासाच्या ऐवजी आभास येतो त्यावेळी ऱ्हास व्हायला सुरुवात होते. २०२० मधील कोविड काळापासून याला सुरुवात झाली आहे आणि आता ये चरम ठिकाणी पोहोचल आहे .
यातून बाहेर पडायचं कसं तर अंतः अस्ति प्रारंभः या वाक्यातच त्याचा मंत्र आहे . जोपर्यंत तुम्ही अंत स्विकारत नाही तोपर्यंत प्रारंभ होत नाही . सध्या सगळे भ्रमयुगात जगत आहेत . अगदी बुडून मरायची वेळ आली तरी All is well असं बोंबलत विनाशाच्या दिशेने एक एक पाउल टाकत आहेत. सत्याची जाणीव करून घ्या तरच बदलाला सुरुवात होईल. बिरबलाच्या गोष्टीतील माकडीणीसारखी सर्वांची अवस्था झाली आहे फक्त याठिकाणी आपण दुसऱ्यांची पोर पायाखाली घेत आहोत याचाच अर्थ आपल्या स्वत:च्या पोराला पण कुणीतरी दुसरा त्याचा जीव वाचवण्यासाठी त्याच्या पायाखाली घेणार आहे आणि आपल्याला हतबलपणे पाहायला लागणार आहे. हे माझ्या घरात येऊन पोहोचल आहे. अर्थात मी त्यावर मार्ग काढेन पण इतरांच काय हे जाणून मी परत लिहायला सुरुवात करत आहे. सर्वजण आहेत म्हणून जग आहे आणि सर्व आनंदात असतील तरच स्वत: च्या आनंदाला अर्थ आहे ...... शेवटी सगळ इथंच सोडून जायचं आहे.
या सगळ्यावर सविस्तरपणे बोलूच . तुम्ही या लेखमालेला प्रतिसाद द्यालच हि खात्री आहे.
डॉ. चित्तरंजन महाजन.
९७६३७१४८६०
See less
Shared post

Wednesday, April 16, 2025

**** लॅब्स डेव्हलपमेंट - भाग -1 ****

मला महिन्यातून किमान सात आठ फोन असे येतात आणि पलीकडून विचारणा होत असते कि आम्हाला अमुक अमूक लॅब बनवायची आहे तुम्ही द्याल का ? खर तर हि पैसा कमवायची एक उत्तम संधी असते कारण छानपैकी प्रोडक्टची लिस्ट करून त्यांच्या गळ्यात मारता येते. हे मला करता आल असत कारण हे फोन करणाऱ्यापैकी काहीजनानी केवळ माझ्या विश्वासावर मी सांगेल ते मटेरीयल खरेदी केलं असत आणि मला बर्यापैकी चांगले पैसे मिळवता आले असते पण मी ते नेहमीच टाळल . त्यामुळे काहीजण माझ्यावर नाराज पण झाले .
मला नेहमी वाटत कि लॅब्स ह्या कधीच विकत घेऊ नयेत तर त्या नेहमी महाविद्यालयातच बनल्या पाहिजेत फक्त त्या बनवताना लागणारी मेजरिंग इन्स्ट्रुमेन्ट्स चांगल्या नामांकित कंपनीची असावीत बाकी इतर साधने आज प्रत्येक महाविद्यालयाच्या वर्कशॉप मध्ये असतातच . आज काल जे नवीन विद्यापीठ ,किंवा महाविद्यालये होतात त्यांनी तर स्वतःची लॅब्स स्वतःच बनवली पाहिजे .हि लॅब्स बनवताना शिक्षकाबरोबर विद्यार्थ्यांचा पण सहभाग पाहिजे. मी काही ठिकाणी हा प्रयोग केलेला पाहिला पण तो इतकासा परिपूर्ण नव्हता पण या वर्षी मी दोन ठिकाणी वर्कशॉपच्या निमित्ताने भेट दिली आणि जे मॉडेल माझ्या मनात होत ते पाहिलं आणि मला खूपच आनंद झाला .
मी तुमच्यापुढे ते शेअर करीत आहे ज्यांना जमेल त्यांनी नक्की पाहावं.
यातलं पहिल आहे ते म्हणजे तोलानी मरीटाईम इस्ट्युटीट, तळेगाव आणि दुसर म्हणजे विद्या प्रतिष्ठान पॉलीटेक्निक कॉलेज , इंदापूर . हि दोन मॉडेल अभ्यासण्यासारखी आहेत आणि या दोन्ही ठिकाणची एक गोष्ट कॉमन आहे त्याच्याविषयी मी नंतर लिहीनच.
विद्या प्रतिष्ठान पॉलीटेक्निक कॉलेज , इंदापूरच्या इ अँड टी सी डिपार्टमेंटला ज्यावेळी हँड्स ऑन वर्कशॉपच्या निमित्ताने भेट दिली त्यावेळी पहिल्या सेशननंतरच एक कुठूनतरी जाणवत होत कि हि पोर जरा जास्तच हुशार आणि टेक्निकली साउंड आहेत. प्रत्येक जण मल्मीमीटर , सोल्डरिंग गन घेउनच असतो. दुपारी सहज हा विषय HoD सोमनाथ चिकणे सर यांच्या बरोबर गप्पा मारताना निघाला . सर म्हणाले मी उद्या तुम्हाला आमच्या लॅब्स दाखवतो मग बोलु. दुसऱ्या दिवशी दुपारनंतर आम्ही त्यांच्या लॅब्स बघायला लागलो आणि मी ज्याचा विचार करत होतो ते समोरच दिसलं आणि खूपच आनंद झाला. सांगायची गोष्ट म्हणजे या डिपार्तमेंटच्या सगळ्या लॅब्स या विद्यार्थी आणि शिक्षक यांनी मिळून बनवल्या आहेत . अगदी छोट्या किट्स पासून ते मायक्रो कंट्रोलर किट्स ते मोठी पी एल सी ट्रेनिंग किट्स ,टी व्ही ट्रेनिंग किट्स डीपार्र्मेंट मध्ये डिप्लोमाच्या मुलांनी बनवलेली आहेत हे पाहून अगदी मन भरून आल.
अगदी पी सी बी सुद्धा स्वतः डिझाईन करून , फेरीक क्लोराईडमध्ये इचिंग करून बनवले होते . त्याची पी सी बी ची लॅब्स बघितली तर अस वाटत होत कि पी सी बी कंपनीत आलो कि काय इतके फेरीक क्लोराईडनी माखलेले टब होते , फरशी फेरीक क्लोराईडने डागाळलेल्या होत्या . पाहिल्यावरच कळत होत कि भरपूर पी सी बी बनले असतील . तुम्हाला वाटेल कि यांच्याकडे मशिनरी असेल पण नाही . फेरीक क्लोराईडचे टब आणि ड्रील मशीन एव्हढच साहित्य आहे लॅब मध्ये . त्यांनी मोठे पी सी बी बनवण्यासाठी शोधलेली पद्धत पाहुन तर मी चाट पडलो . यांनी पी सी बी डिझाईन सॉफ्टवेअरमध्ये केलं मग त्याची इमेज त्यांनी रेडियम नंबर प्लेट करणार्याकडून कट करून आणली आणि ते रेडियम ची पोझीटीव्ह कॉपर क्लॅडवर चिटकवून ते पी सी बी इचिंग करून घेतले . एखादी गोष्ट करण्याची जबरदस्त इच्छाशक्ती असेल तर प्रत्येक गोष्टीला पर्याय मिळतात हे इथ पदोपदी दिसत होत . कित्येक महाविद्यालयात दहा दहा लाखाच्या मशिनरी असणाऱ्या लॅब्स पेक्षा दहा हजार रुपये पेक्षा कमी खर्च आलेल्या मशिनरीनी बनवलेली हि लॅब हजार ( दहा हजार म्हणायचं होत ) पटीने जास्त कार्यरत होती .
प्रत्येक लॅब मध्ये दहा टक्केपेक्षा जास्त किट्स विकतची तयार घेतलेली नव्हती . सरांनी सांगितल्यानुसार इथ पहिल्या वर्षीपासूनच विद्यार्थ्याला असे प्रोजेक्ट दिले जातात ज्यांचा लॅब्स साठी काहीतरी उपयोग होतो. म्हणजे फायनल ईअरच्या प्रोजेक्टसाठीची कॅबिनेट अगदी पहिल्या वर्षी वर्कशॉपमध्ये कार पेंटरीचा जॉब करत असतानाच तयार होते. सगळ काही नियोजनबद्ध होत . कुठलीहि गोष्ट वाया जाणार नाही याची खबरदारी घेतली होती.
सांगण्यासारख बरच आहे आणि त्यांचा संदर्भ नंतरच्या लेखात देईनच.
तिथ असणाऱ्या इतर डिपार्टमेंटमध्ये पण अशा प्रकारची डेव्हलपमेंट झालेली आहे अस कळल पण वेळेअभावी प्रत्यक्षात पाहिलं नाही त्यामुळे त्याविषयी लिहित नाही .
शेवटी प्रिन्सिपल डॉ. सुजय देशमुखसरांच्या बरोबर बोलताना त्यांनी सांगितलं कि त्यांनी काही शिक्षकांना उद्योग रजिस्टर करून जी एस टी नंबर काढायला सांगितला आहे कारण काही काम त्यांच्याकडे आहेत ( त्यांनी सांगितली मला पण ती सांगण्यासाठी मी परवानगी घेतलेली नाही त्यामुळे मला इथ सांगता येत नाहीत ) . जर असे तयार शिक्षक आणि काम करण्यासाठी चांगली प्रशिक्षित आणि महत्वाचे म्हणजे उत्साही विद्यार्थ्यांची टीम असेल तर त्याना नक्कीच यश मिळेल या बद्दल खात्री आहे . त्यांना शुभेच्छा.
See insights
Boost a post
All reactions:
Somnath Chikane-Deshmukh, Vishal Wankhede and 26 others